Drewniane ciekawostki czyli wagony silnikowe EN80.

 

Zakupione w okresie II RP urocze EN 80 były normalnotorowymi silnikowymi wagonami elektrycznym (pasażerskimi) konstrukcji brytyjskiej firmy „English Electric Company”, powstałej w 1918 r. celem budowy: tramwajów i taboru kolejowego. Jak to u mnie i tym razem musi być lotniczy akcent, mianowicie ta firma od 1941 roku dostarczała dla Royal Air Force (RAF) bombowce Handley Page Halifax.

 

Wprowadzenie

Imponująca jest ilość inwestycji, w tym infrastrukturalnych, Polski (Państwa Polskiego i samorządów) w okresie 17 lat krótkiego pokoju, jaki panował w II RP (do września 1939 r. od momentu wcielenia do Polski części Górnego Śląska w 1922 roku, na skutek trzech antyniemieckich powstań Ślązaków).

W II RP wagony silnikowe EN80 w ilości 20 sztuk nabyła powstała w 1922 r. polska Elektryczna Kolej Dojazdowa, przekształcona potem w Warszawską Kolej Dojazdową (WKD). 

Linia WKD do 1939 roku została poprowadzona z Warszawy (bieg zaczynał się na ul. Marszałkowskiej, na Śródmieściu) aż do Grodziska Mazowieckiego.

O WKD napisze osobny wpis. 

Moim zdaniem ta polska inwestycja i tempo jej wykonania zasługuje na opisanie.

Ciekawostka nr 1

Na linii WKD wagony EN 80 były używane od 1927 aż do 1972 roku.

 

1.   Powód zakupu

Polski wybór padł na brytyjskie wagony EN80 z tego powodu, że w latach 20 XX w. polski rząd powierzył elektryfikacje wybranych linii kolejowych spółce z większościowym kapitałem brytyjskim o nazwie „Siła i Światło”.

O blaskach i cieniach obcego kapitału w II RP, w tym wnioskach naszych przodków szybko wyciąganych w parę lat i ich odwadze powiedzenia obcym „nie” napiszę w osobnym wpisie, gdyż wiele czynników spowodowało takie wnioski Polaków.

1. Kabina maszynisty EN 80
autor Piotr Wujec AD 2023

 

2.       Drewniane ciekawostki

Wagony silnikowe EN80 zbudowane były z drewna …

Ciekawostka nr 2

Drewna łączonego w wagonach EN 80 na złącza ciesielskie (tzw. czopowane)! 

Chodzi tym wypadku, np. o: wrąb, zamek, obłap czy czop.

Pasjonuje się stolarką, a tym samym doceniam takie pomysłowe brytyjskie złącza (nie wymagające wkrętów czy gwoździ), jako czyniące konstrukcje lżejszą, co ma znaczenie dla ciężaru własnego, np. wagonu.

Ciekawostka nr 3

Gdzie to afrykańskie drewno?

Celem użycia materiałów trwałych i zarazem lekkich wagony zostały:

1) obudowane przez Brytyjczyków afrykańskim drewnem debema; 

2) wnętrze wagonów wykonano z:

- cięższego i trwałego drewna dębowego, np. ławy i listwy wzmacniające,

- częściowo z tańszego i mniej trwałego sosnowego, np. detale wykończenia,

Anglicy dokonali wyboru stosownego rodzaju drewna pod kontem wymaganej w danym miejscu nośności i trwałości.

 

3.       Powód nazwy „wagony silnikowe”?

Drewniane wagony EN80 zostały przez Brytyjczyków osadzone na stalowych ramach nośnych oraz dwuosiowych wózkach, vide zdj. 3 poniżej. W tych wagonach wózki te były napędzane, zamiast tyko toczone jak w wagonach doczepnych, z tego powodu nazwano je "wagony silnikowe".

Wagony silnikowe EN 80 posiadały po jednej kabinie maszynisty na każdym z końców wagonu.

 

4.       Inne detale konstrukcyjne EN 80

 

Na moim zdjęciu nr 1 powyżej w modelu EN80 ze zbiorów warszawskiej Stacji Muzeum widać wyposażenie kabiny maszynisty, tj.: 

nastawnik umożliwiający uruchomienie pojazdu, 

koło hamulca ręcznego,

zawór maszynisty.

 

 

2. Wagon silnikowy EN 80
fot. Piotr Wujec

Ciekawostka nr 4

Wagony EN 80 miały ogrzewanie elektryczne.

Wynikało to z faktu, że wagony EN 80 korzystały z linii napowietrznej na prąd stały 600 V odbieranego przez - widoczny na zdjęciu 2 powyżej - odbierak na dachu, z którego pobierany prąd napędzał cztery silniki na wózkach wagonu, jakie opisałem powyżej.

 

Składy

Przed 1939 rokiem na WKD zestawiano składy, składające się z:

- wagonu silnikowego EN80,

- od jednego do dwóch wagonów doczepnych. 

Prędkość

Składy z EN 80 poruszały się z maksymalną prędkością 65 km/h.

3. Na zdjęciu widać wózki silnikowe EN 80 
autor Piotr Wujec AD 2023

 

5.       Kolejne ciekawe informacje o EN 80

 

Ciekawostka nr 5

Wagonami silnikowymi EN80 (linią WKD) pewna część Powstańców wycofała się z Ochoty (dzielnica Warszawy) w pierwszych dwóch dniach Powstania Warszawskiego, realizując dziwny rozkaz odwrotu do Lasów Sękocińskich. 

Część Powstańców wróciła na Ochotę 2 sierpnia 1944 r. Powstańcy do 9 sierpnia 1944 roku bronili dzielnie na Ochocie tzw. "Reduty Kaliskiej" szturmowanej przez dokonujących licznych zbroni na Polakach, zarówno Niemców (4 wschodniopruski pułk grenadierów Wehrmachtu), jak i wspierających Niemców "ludzi wschodu" (Rosjan, Ukraińców, Azerów, z azerskiego pułku SS oraz pułku SS RONA). 

To tragiczny etap naszej historii.

Warto o nim pamiętać aby się nie powtórzył!

 

Ciekawostka nr 6

Na koniec budująca ciekawa informacja.

Niemcy pod koniec 1944 roku zaczęli niszczyć polski tabor WKD lub kraść go wywożąc do Niemiec wagony silnikowe EN 80.

Na szczęście dla nas Polaków większość ukradzionych przez Niemców wagonów EN 80 udało się Polakom po wojnie odzyskać.

Wagony silnikowe EN 80 od 1945 roku stopniowo wracały na tory WKD i służyły Polakom długo bo do 1972 roku.

 

Podsumowując

Możemy być dumni z naszych przodków budujących sprawnie infrastrukturę naszej Polski przed wrześniem 1939 roku, czego przykładem może być na Mazowszu Warszawska Kolej Dojazdowa (WKD). 

 

Ok na dziś wystarczy…

Kolejny wpis zrobię o Kampinoskim Parku Narodowym. 

Dziękuję za uwagę

Piotr Wujec

https://wms.edu.pl/piotr-wujec-o-mnie/