Geografia i histria Gdyni krótko skreślona.

Gdynia jest "polską konstrukcją" , tj. miastem zaprojektowanym i wybudowanym przez Polaków w kilka lat a jej geografia i historia są ciekawe, warte krótkiego opisu. 

 

1. Geografia

 

Gdynia leży nad Zatoka Gdańską, jedną z zatok Morza Bałtyckiego.

Port w Gdyni fot. Piotr Wujec

Gdynia jest położona na styku dwóch krain geograficznych, tj. Pobrzeża Kaszubskiego i Pojezierza Kaszubskiego. Obie wyżej wymienione krainy geograficzne leżą na obszarze jednej z polskich ziem o nazwie „Pomorze Gdańskie”, już tysiąc lat temu ziemia ta była jedną z ziem Królestwa Polskiego.

 

Dzisiejsza Gdynia dosłownie leży na granicy strefy brzegowej morza ze strefą tzw. wysoczyzny morenowej, której przejawem są jary i wzgórza pochodzenia polodowcowego widoczne dziś m.in. na Kępie Oksywskiej oraz Kępie Redłowskiej.  

Mapa topograficzna Gdyni dobrze pokazująca ukształtowanie terenu, niestety wandale zniszczyli tą mapę, która jest na terenie Gdyni. fot. Piotr Wujec

Co ciekawe przez centrum współczesnego miasta Gdynia przechodzi fragment płaskodennej Pradoliny Kaszubskiej. 

Panorama centrum Gdyni fot. Piotr Wujec AD 2023

Dziś widoczne jary i klify na Kępie Redłowskiej powstały w wyniku erozji wysoczyzny (masy naniesionej przez lodowiec), która na skutek erozji została oddzielona od reszty wysoczyzny w głębi lądu Doliną tzw. Obniżenia Redłowskiego.

Widok Kępy Redłowskiej i Klifu Orłowskiego od strony morza (Zatoki Gdańskiej) fot. Piotr Wujec AD 2023

 

Największe wzniesienie na terenie Rezerwatu Kępa Redłowska ma aż 76,5 m n.p.m.

 

Najgłębsze wąwozy Rezerwatu Kępa Redłowska mają aż ok 40 m głębokości. Strome stoki wąwozów są widowiskowe i zarośnięte gęstym liściastym lasem.

Rezerwat Kępa Redłowska w Gdyni, fot. Piotr Wujec AD 2024

 

2. Ludzie Kaszubi

Rejon Gdyni, tak jak całe Pomorze, był zamieszkany co najmniej od VIII w. przez Pomorzan, czyli Słowian Zachodnich używających od wczesnego średniowiecza dialektu środkowo lechickiego, dialektu innego od dialektu wschodnio lechickiego używanego przez Polaków (Lechitów).

Język kaszubski jest pozostałością po tym pomorskim dialekcie, należy on do języków lechickich, jak język polski, jest jednak kaszubski od wieków innym językiem niż język polski.

 

Przykład języka kaszubskiego na historycznym krzyzu z 1921 roku w centrum Gdyni fot. Piotr Wujec 2025

Tłumaczenie na język polski z kaszubskiego na historycznym krzyzu z 1921 roku w centrum Gdyni, fot. Piotr Wujec 2025

Pomorzanie należeli do Słowian Zachodnich i Lechitów identycznie jak Polanie, Mazowszanie, Wiślanie, Ślężanie, z tą różnicą, że Pomorzanie mieli własny dialekt, czyli inną odmianę języka lechickiego, z którego wywodzi się nasz język polski.

Tak na marginesie przypominam, że nazwa Lechici wynika z legendarnego pochodzenia Polaków od Lecha. Znanej w każdym kraju słowiańskim legendy o trzech braciach Słowianach, którzy pewnego dnia rozjechali się w trzy strony świata,

ten o imieniu Lech na zachód,

ten o imieniu Czech na południe,

ten o imieniu Rus na wschód.

 

3. Losy Gdyni – krótko

 

Średniowiecze

 

Pomorze Gdańskie było częścią Polski w momencie koronacji pierwszego króla Polski Bolesława Chrobrego z dynastii Piastów (koronacja odbyła się w 1025 roku).

 

W okresie rozbicia dzielnicowego Polski od 1138 roku - na skutek decyzji Króla Polski Bolesława Krzywoustego o podziale Królestwa Polskiego na dzielnice pomiędzy królewskich synów - Pomorze Gdańskie weszło w skład tzw. Dzielnicy Senioralnej (zarządzanej przez najstarszego z rodu Piastów).

Podczas rozbicia dzielnicowego powstało Księstwo Gdańskie z własną pomorską dynastią książęcą.

żródło domena publiczna

 

W 1308 roku podczas oblężenia miasta Gdańska przez niemieckojęzycznych Brandenburczyków Król Polski (nominalnie zwierzchnik Księstwa Gdańskiego) wezwał na pomoc rycerzy niemieckiego Zakonu Krzyżackiego (do dziś ten zakon działa pod tą sama nazwą tj. Zakon Szpitala Najświętszej Marii Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie).

W 1308 roku Gdańszczanie ufając Zakonowi Krzyżackiemu (miał ten niemiecki zakon być sojusznikiem Króla Polskiego) otworzyli bramy Gdańska przed niemieckimi rycerzami. Krzyżacy po wjechaniu do Gdańska dokonali rzezi mieszkańców Gdańska (Pomorzan), a następnie wcielili całe Pomorze Gdańskie do Państwa Zakonu Krzyżackiego.

 

Wieś Gdynia, jak i całe Pomorze Gdańskie była w latach 1308 – 1454 częścią Państwa Zakonu Krzyżackiego, z tego okresu pochodzą pierwsze pisane wzmianki o wsi Gdynia.

Gdynia, fot. Piotr Wujec 2024 r.

 

Powrót do Polski

 

W 1454 roku Pomorze Gdańskie wróciło (po 150 latach) pod władzę Królów Polski, na skutek wygranej przez Królestwo Polskie trwającej aż 13 lat wojny z Zakonem Krzyżackim.  

 

Król Polski na obszarze Pomorza Gdańskiego utworzył w 1466 r. Województwo Pomorskie wchodzące w skład Korony Polskiej (Królestwa Polskiego).

 

Pomorze Gdańskie przez 320 lat było częścią Królestwa Polskiego.

Gdynia dużo mówiący mural. fot. Piotr Wujec AD 2024

 

Rozbiory

 

W 1772 roku na skutek spisku trzech stolic: Berlina, Wiednia i Moskwy doszło do Pierwszego Rozbioru Polski (były trzy rozbiory). 

W wyniku pierwszego rozbioru Pomorze Gdańskie zostało włączone do Królestwa Prus, jednego z wielu państw niemieckich tworzących ówczesną Pierwszą Rzeszę (Erstes Reich) - istniejącą od 962 roku do 1806 r., o pełnej nazwie Święte Cesarstwo Rzymskie Narodu Niemieckiego - cesarstwo będące de facto konfederacją mających sprzeczne interesy państw od niemieckich królestw np. Królestwo Bawarii, poprzez Królestwo Czech, po Republikę Zjednoczonych Prowincji późniejsze Królestwo Niderlandów czy kantony Szwajcarii.

Warto podkreślić, że mimo włączenia Pomorza Gdańskiego do Królestwa Prus w 1772 r. Pomorze Gdańskie nie zostało uznane za kraj Pierwszej Rzeszy Niemieckiej.

Piekno zabudowy Gdyni w moim obiektywie fot. Piotr Wujec

 

Trwające 100 lat zabiegi Prusaków o germanizację Pomorza, w tym o rezygnację Pomorzan z katolicyzmu (Prusacy byli luteranami), tj.: sankcje finansowe dla Katolików, finansowe nagradzanie tych co ulegną germanizacji lub porzucą katolicyzm, zwalczanie języka polskiego i kaszubskiego, trwająca dziesiątki lat wielka propagandowa akcja ośmieszania Kościoła Katolickiego, itd. 

…. te niemieckie zabiegi dały bardzo małe efekty,.

w 1914 roku większość mieszkańców Pomorza Gdańskiego nadal stanowili katolicy używający języka polskiego lub kaszubskiego… W miejscowościach na obszarze dziesiejszej Gdyni dominował język koszubski a Niemcy stanowili niewielką mniejszość, co potwierdza poniższa niemiecka mapa z tego okresu, na której Gdynie zaznaczyłem strzałką.

 

W 1871 roku Pomorze Gdańskie z Gdynią znalazło się w Drugiej Rzeszy Niemieckiej.

Wówczas to w 1871 roku pierwszy raz w historii powstało jednolite państwo niemieckie, tzw. Druga Rzesza Niemiecka w postaci Cesarstwa Niemieckiego (Deutsches Kaiserreich, Deutsches Reich). 

Gdynia, fot. Piotr Wujec

 

Gdynia, fot. Piotr Wujec

Kolejny Powrót do Polski

 

W 1920 roku Pomorze Gdańskie wróciło do Polski na drodze pokojowej na skutek zabiegów dyplomatycznych Narodowców, w tym dr Romana Dmowskiego oraz pianisty Ignacego Paderewskiego.

Narodowa Demokracja, tzw. Endecja, była polską partią mającą największe poparcie na najlepiej rozwiniętych ziemiach polskich, tj. na Śląsku, w Wielkopolsce i na Pomorzu.

Pomnik w Gdyni polskiego wielkiego polityka będącego oponentem dr Dmowskiego i Narodowej Demokracji (Komitet Narodowy Polski), którym zawdzieczamy powrót Pomorza Gdańskiego do Polski w 1921 roku.

Co ciekawe powrót Pomorza do Polski dokonywany był przez Wojsko Polskie pod rozkazami członka Komitetu Narodowego Polskiego gen. Józefa Hallera von Hallenburg, pochodzącego ze spolonizowanej niemieckiej rodziny, którego ojciec był Powstańcem Styczniowym a dziadek walczył z Rosjanani podczas Powstania Listopadowego. 

To taki przykład dla Polaków aby unikać szufladkowania.

fot. Piotr Wujec 2025 r.

 

Podczas spisu ludności dokonanego w 1921 r. wieś Gdynia liczyła 1268 mieszkańców, w tym 1179 Katolików i 82 Ewangelików (luteran), spis dokonany przez Niemców przed 1914 rokiem podawał, iż Gdynia miała 1229 mieszkańców. 

W miejscu małej osady powstało dzieki polskiej pracowitości i zaradności w osiem lat ... kilka wielkich basenów portowych, w tym ten na poniższym zdjęciu... do tego wielkie miasto Gdynia, o jakim napiszę w osobnym wpisie.

Gdynia 2018 r. fot. Piotr Wujec

W kolejnym wpisie o Gdyni napisze o rozwoju Gdyni w okresie II RP.

Dziękuję za uwagę 

Piotr Wujec