Kościół Św. Rocha. Sienkiewicz i Jego Lipków. Mazowsze cz. 23. Christian heritage.

Są książki polskiej literatury narodowej istotne dla każdego Polaka, do nich zaliczamy powieści Sienkiewicza. Są też bryły kościołów tak piękne, że przykuwają uwagę. Do takich należy kościół parafialny pw. Św. Rocha w Lipkowie.

Powstanie kościoła.

Moim zdaniem piękna jest bryła zbudowanego w 1792 roku klasycystycznego katolickiego kościoła parafialnego pw. Św. Rocha w Lipkowie. Kościoł ten został zaprojektowany przez warszawskiego architekta Hilarego Szpilkowskiego. 

Kościół w Lipkowie został zbudowany dla katolickich robotników zatrudnionych w lipkowskiej manufakturze ormiańskiego kupca.

Kościół Św. Rocha w Lipkowie fot. Piotr Wujec AD 2023 

Fundator

Budowa kościoła parafialnego pw. Św. Rocha w Lipkowie odbyła się na zlecenie Jakuba Paschalisa wówczas już obywatela (mieszczanina) Krakowa, będącego ormiańskim kupcem pochodzącym z Imperium Osmańskiego.

Powstał ten kościół w Lipkowie w ciekawym okresie. Projekt tego kościoła i jego budowa odbyła się w ostatnich latach istnienia Rzeczpospolitej Obojga Narodów. 

Kontekst historyczny 

Ostatni król polski Stanisław II August, znany jako Stanisław August Poniatowski, to był mason i zdrajca, który w 1795 roku abdykował oddając koronę polską Rosji. Nagle się ten król poddał i abdykował mimo skutecznego oporu stawianego Rosjanom na rzece Bug przez armię polską (walczącą w obronie Polski i Konstytucji 3 Maja przypominam, byliśmy tradycyjne między młotem Moskwy a kowadłem Berlina). 

Tablica w Lipkowie 

Widoczna na poniższym zdjęciu tablica niestety upamietnia opisanego powyzej zdrajcę - ostatniego króla polski.

Kościół Św. Rocha w Lipkowie fot. Piotr Wujec AD 2023 

Kościół Św. Rocha w Lipkowie fot. Piotr Wujec AD 2023 

Lipków

Nazwa Lipków, to nazwa starej wsi na Mazowszu.

Nazwa ta nie pochodzi od Lipków.

Kim byli Lipkowie?

Lipkami zwano w Rzeczpospolitej Obojga Narodów Tatarów muzułmanów służących w armii Korony Polskiej lub Wlk. Księstwa Litewskiego. Słynne są w naszej historii chorągwie Lipków, które zdradziły Rzeczpospolitą przechodząc w 1672 roku na stronę islamskich Turków. Jednak w większości wojen Lipkowie (Tatarzy) byli lojalni wobec Rzeczpospolitej (Królestwa Polskiego oraz Wlk. Ks. Litewskiego).

Lipkowie to Tatarzy, którym katolicka Rzeczpospolita dawała ziemie, bez nawracania ich, za to z prawem do wolności wyznawania islamu. Zawsze polski katolicyzm był bardzo tolerancyjny nie tylko dla Żydów, których masy się u nas osiedlały od XIV w. uciekając przed prześladowaniami doświadczanymi w krajach niemieckich, w Królestwie Hiszpanii, itd.

Mazowiecki Lipków.

Lipków był w XVIII w. małą mazowiecką wsią, która istniała już w XV w. 

Pierwsza znana pisemna wzmianka o wsi Lipków jest z 1414 roku. 

Więcej o Mazowszu jest w tym moim wpisie:

https://wujec.blogspot.com/2023/01/mazowsze-krotko-o-historii.html

Jakub Paschalis

Jakub Paschalis był Ormianinem (chrześcijaninem obrządku wschodniego - ormiańskiego) pochodził z serca Imperium Osmańskiego, tj. z Anatolii, krainy obecnie w całości leżącej w granicach Turcji. Paschalis, jak wielu innych Ormian, zrobił fortunę w Królestwie Polskim handlując i produkując. 

Polacy bardzo ufali Ormianom, gdyż przez lata swoją wiernością wobec Korony (polskiej) Ormianie (kupcy i mieszczanie) zdobyli u Polaków przydomek „Przyjaciół Korony”. 

Ormianinem polskim był wspaniały katolicki duchowny Ś.P. ks. Tadeusz Isakowicz - Zaleski, odsyłam do Jego biografii. 

Jakubowicz

Pochodzący z Anatolii Ormianin Jakub Paschalis osiadając w Królestwie Polskim przyjął nazwisko Jakubowicz. Jego rodzina Jakubowiczów przez dziesiatki lat mieszkała w Lipkowie, poniżej jeden z grobów tej rodziny w Lipkowie.

Kościół Św. Rocha w Lipkowie fot. Piotr Wujec AD 2023 

Pewnie wielu z Was zapyta:

Skąd się wzięli Ormianie w islamskiej Turcji a potem u nas?

Ormianie na terenie obecnej Turcji byli od "zawsze". 

No ale po kolei.

Królestwo Armenii już w 300 roku naszej ery dobrowolnie przyjęło chrześcijaństwo, czyniąc to wcześniej niż Rzym. W Rzymie dopiero w 313 roku naszej ery zakończyło się krwawe prześladowanie chrześcijan, zaś w 392 roku cesarz Teodoziusz Wielki uznał chrześciajaństwo za religię Cesarstwa Rzymskiego. 

Reasumując 

Ormianie są obok Etiopczyków najstarszym chrześcijańskim narodem na Świecie. 

Armenia 

Państwo Ormian istniało już w VII w. p.n.e., czyli powstało ono wcześniej niż Rzym. Ormianie w starożytności zbudowali cywilizację z własnym alfabetem (używanym do dziś).

Na obszarze Anatolii już w Starożytności istniało Królestwo Ormian. 

Państwowość Ormian ma blisko TRZY tysiące lat, dla porównania nasza polska państwowość ma ponad JEDEN tysiąc lat…

Anatolia

Na terenie Anatolii Ormianie zamieszkiwali przez blisko 3 tysiące lat do czasu rzezi Ormian dokonanej przez Turków i Kurdów po I Wojnie Światowej. 

Przybyli ze stepów Turcy Osmańscy zaczęli się osiedlać w Anatolii ok. 700 lat temu wypierając zamieszkujących tam chrześcijan (Greków, Asyryjczyków, Kurdów i Ormian) lub zmuszając ich do przyjęcia islamu. 

Powyższe moje wyjaśnienie pewnie wielu z Was pomoże zrozumieć z jakiego powodu Królestwo Polskie - od XIV w. walczące z naporem islamu (najazdy Tatarskie i Tureckie) - było tak atrakcyjnym miejscem do odsiedlania się Ormian i Żydów.

Kościół Św. Rocha w Lipkowie fot. Piotr Wujec AD 2023 

Jak obcy kupiec mógł nabyć majątek ziemski w Koronie Polskiej?

Królestwo Polskie było specyficznym krajem w Europie gdzie obcy osiedlając się mieli prawa, o jakich obcy nie mogli marzyć nawet w innych państwach, co wymaga osobnego omówienia.

Jakub Paschalis dość szybko otrzymując obywatelstwo królewskiego miasta Krakowa zyskał prawo posiadania ziemi, gdyż takie było prawo w Koronie Polskiej. Mieszczanie mieli prawo mieć dobra ziemskie, ba w wielu rejonach Korony Polskiej byli wolni chłopi bez pańszczyzny, za to mający na własność ziemię, np. tzw. "Gburzy" na Pomorzu.

Jakub Paschalis osiedlił się w Koronie Polskiej na dobre, będąc zręcznym kupcem dorobił się majątku, np. kamieniczek w Krakowie i Warszawie, jak i  ziemi wraz z manufakturą w Lipkowie.

Dziś temu ormiańskiemu kupcowi zawdzięczamy widok tak pięknej bryły kościoła...

Kościół Św. Rocha w Lipkowie fot. Piotr Wujec AD 2023 

Przy szlaku

Jak pewnie każdy pasjonat przyrody i Puszczy Kampinoskiej doceniam szlak niebieski KPN (z Lipkowa przez Mały Truskaw, dawniej tzw. Szeroka Warszawska Droga do Zaborowa Leśnego, a potem przez mokradła na południe kilka kilometrów do Zaborowa, na przystanek autobusu podmiejskiego 719).

Kiedyś na moim blogu opisałem lasy w okolicy Lipkowa, vide:

https://wujec.blogspot.com/2023/03/urocza-struga-koo-lipkowa-puszcza.html

Warto przed wejściem na niebieski szlak zobaczyć Kościół Św. Rocha w Lipkowie.

Na mnie zrobiła bryła tego kościoła dobre wrażenie.

Kościół Św. Rocha w Lipkowie fot. Piotr Wujec AD 2023 

Zadacie pytanie o stan tego kościoła.

Jego stan obecny i tak jest dobry, w porównaniu do tego jaką ruiną był ten kościół w 1935 roku, gdyż podczas Zaborów majątek Lipków podupadł, a po Zaborach w II RP lepiej nie było...

Sama wieś Lipków jeszcze kilkadziesiąt lat temu była biedną mazowiecką wsią położoną na mało żyznych ziemiach.

Otoczenie kościóła Św. Rocha w Lipkowie fot. Piotr Wujec AD 2023 

Zniszczenia majątku Lipków i kościoła powiększyły się podczas II Wojny Światowej. Przypominam o zaciekłych walkach w Puszczy Kampinoskiej polskiej partyzantki AK z Niemcami. 

Wsie Mazowieckie tego rejonu wspierały partyzantów AK, były też miejscem gdzie wielu Polaków udzielało pomocy i schronienia rannym partyzantom, ryzykując rozstrzelanie przez Niemców. 

Wśród niosących pomoc powstańcom warszawskim i partyzantom AK na tym terenie był ks. Stefan Wyszyński, późniejszy Prymas Polski. Prymas Polski więziony po wojnie przez komunistów, którego zasługi dla Polski są niepodważalne (z tego powodu mówi się o Nim "Prymas Tysiąclecia").

Zresztą jeszcze nim pojawiła się polska partyzantka to już Niemcy (od jesieni 1939 r.) pacyfikowali wsie na Mazowszu mordując polskich cywili, vide moje wpisy o zabytkach:

https://wujec.blogspot.com/2023/09/kampinos-i-jego-koscio-pod-wezwaniem.html

https://wujec.blogspot.com/2023/07/koscio-sw-wincentego-ferreriusza-w.html

https://wujec.blogspot.com/2023/05/gotycki-koscio-swietego-piotra-i-pawa.html

Ksiądz Wacław Kurowski

W 1950 roku kościół Św. Rocha w Lipkowie był zupełną ruiną, z zawalonym dachem i częścią murów. Ksiądz Wacław Kurowski był pierwszą osobą, jaka na serio zaangażowała się w odbudowę tego kościoła oraz sąsiedniego dworu, oba budynki były wówczas w zupełnej ruinie.

Kościół Św. Rocha w Lipkowie, domena publiczna

Po zakończeniu w naszym kraju okrutnej epoki rządów Bieruta, czyli epoki stalinowskiej (Stalin zmarł w 1954 r. a mimo to zamordyzm komunistyczny u nas przetrwał), czyli od 1956 roku ksiądz Kurowski postarał się o odbudowę kościoła w Lipkowie i zgodę na utworzenie cmentarza w Lipkowie. 

Tak dla przypomnienia kontekstu historycznego

Do 1956 roku rządzony przez "towarzysza" Bieruta komunistyczny PRL (Polska Rzeczpospolita Ludowa) był pozbawiony tolerancji dla katolicyzmu, aktywnie zwalczając Kościół Katolicki, jak i całe chrześcijaństwo (komuniści pokroju zbrodniarzy jak Lenin, Trocki, Stalin, Mao, Kim, Jagoda, Beria, itd. byli ateistami). 

Sytuację Katolików w Polsce na lepszą zmieniło dopiero dojście w 1956 roku do władzy nowego pierwszego sekretarza PZPR (komunistyczna Polska Zjednoczona Partia Robotnicza, której kontynuacją jest dziś Lewica) "towarzysza" Wiesława Gomółki, który za rządów Bieruta siedział w więzieniu. Siedział Gomułka mimo, że był komunistą, no ale był za bardzo polski, za bardzo patriotyczny, w swoim komuniźmie... 

Mając na uwadze powyższy kontekst historyczny to już wiemy z jakiego powodu po 1956 r. ksiądz Kurowski mógł działać, Temu księdzu zawdzięczamy utworzenie parafii w Lipkowie oraz odbudowę kościoła, który ja przed pierwszym remontem w XXI w. sfotografowałem w marcu 2023 r.

Kościół Św. Rocha w Lipkowie fot. Piotr Wujec AD 2023 

Co z tym Sienkiewiczem?

Henryk Sienkiewicz zakochał się w córce właściciela dworu w Lipkowie, którym był wówczas Kazimierz Szetkiewicz będący polskim szlachcicem. 

Sienkiewicz również pochodził z polskiej szlachty. 

Szetkiewicz i dwór

Właścicielem ujętego na moich zdjęciach dworu w Lipkowie (odbudowanego 50 lat temu dzięki księdzu Wacławowi Kurowskiemu) był od 1880 roku Kazimierz Szetkiewicz - polski szlachcic.

Kazimierz Szetkiewicz był pierwowzorem krzepkiego, szczupłego i rezolutnego szlachcica z XVII w. Zagłoby, jednego z bohaterów „Ogniem i mieczem”. Przypominam, że jedynie w filmie jest Zagłoba gruby, wbrew opisowi w książce… No ale już chyba każdy z nas przywykł do fikcji w filmach:)

Za kościołem na moich zdjęciach widać dwór w Lipkowie odbudowany dzięku księdzu Kurowskiemu. 

Tak na marginesie to my Polacy zawdzięczamy polskiemu Kościołowi Katolickiemu obok pieknych zabytków (kościół ten był wielkim mecenasem sztuki przez wieki wspierając rozwój wielu artystów) to też renowację wielu zabytków w Polsce, tak przed 1939 rokiem, jak i po 1945 roku, na co szła duża część ofiar wiernych po konfiskacie majątku kościoła przez komunistów. Warto o tym pamiętać oddzielając politykę od faktów:)

Kościół Św. Rocha w Lipkowie fot. Piotr Wujec AD 2023 

Dwór w Lipkowie w ujęciu za kapliczkami pod Kościółem Św. Rocha w Lipkowie fot. Piotr Wujec AD 2023 

No a gdzie puenta?

Córką Kazimierza Szetkiewicza była Panna Maria...

Panna Maria Szetkiewicz to była miłość życia Senkiewicza, z którą to w Lipkowie spotykał się pisarz.

Henryk Sienkiewicz oświadczył się Pannie Marii Szetkiewicz. Zostały oświadczny pisarza przyjęte. Maria Szetkiewicz, jako Maria Sienkiewicz została żoną naszego wybitnego pisarza, niestety zmarła młodo w wieku 31 lat.

Co z tą karczmą?

Karczma obok której odbył się pojedynek Bohuna i Wołodyjowskiego, czyli karczma w Lipkowie, niestety została rozebrana w 1921 roku…

Na koniec 

Przypominam, że w herbie Starych Babic (gmina na obszarze jakiej leży wieś Lipków) znajdują się dwie skrzyżowane szable (polska i kozacka, miały inny kształt jelca, głowni i innych części szabli). Szable w tym herbie, to szable jakimi się pojedynkowali bohaterowie "Ogniem i mieczem" pod karczmą w Lipkowie, tym mazowieckim Lipkowie o jakim powyżej napisałem.

Dziękuję za uwagę

Piotr Wujec

https://wms.edu.pl/

https://piotrwujec.pl/